عناوين آثار علمي منتشر نشده
فقيه و مرجع عاليقدر حضرت آيت الله العظمي منتظري
(رضوان الله تعالي عليه )
اشاره :
انسان هاي فرهيخته و صاحب انديشه چون ديگر همنوعان ، روزي رخت دنيا از تن جدا و روي به ديار عقبي ميكنند; اما آنچه كه از آثار آنان به جاي ميماند، چراغي است فراسوي آيندگان .
فقيه حكيم و مبارز خستگي ناپذير حضرت آيت الله العظمي منتظري در بامداد 29 آذر 1388 از ميان ما رفت ، اما به يقين آثارش ما را دلالت بر انديشه والايش ميكند. آثار آن عزيز سفر كرده شامل دو بخش منتشر شده و منتشر نشده است . در اينجا عناويني از آثار منتشر نشده كه با تشريك مساعي شاگردان و دفتر معظم له در دست انتشار است معرفي اجمالي شده است .
والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته .
اشاره :
انسان هاي فرهيخته و صاحب انديشه چون ديگر همنوعان ، روزي رخت دنيا از تن جدا و روي به ديار عقبي ميكنند; اما آنچه كه از آثار آنان به جاي ميماند، چراغي است فراسوي آيندگان .
فقيه حكيم و مبارز خستگي ناپذير حضرت آيت الله العظمي منتظري در بامداد 29 آذر 1388 از ميان ما رفت ، اما به يقين آثارش ما را دلالت بر انديشه والايش ميكند. آثار آن عزيز سفر كرده شامل دو بخش منتشر شده و منتشر نشده است . در اينجا عناويني از آثار منتشر نشده كه با تشريك مساعي شاگردان و دفتر معظم له در دست انتشار است معرفي اجمالي شده است .
والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته .
بسم الله الرحمن الرحيم
1 - شرح و تفسير نهج البلاغه
سه جلد از اين درس ها در سال هاي گذشته چاپ و منتشر شده است و سه جلد ديگر آماده چاپ ميباشد و ساير درس ها نيز در مراحل ويراستاري ، تنظيم و آماده سازي است . مجموع درس هاي چاپ نشده ، حدود نه جلد است كه مجموعا دوازده جلد خواهد شد.
سه جلد از اين درس ها در سال هاي گذشته چاپ و منتشر شده است و سه جلد ديگر آماده چاپ ميباشد و ساير درس ها نيز در مراحل ويراستاري ، تنظيم و آماده سازي است . مجموع درس هاي چاپ نشده ، حدود نه جلد است كه مجموعا دوازده جلد خواهد شد.
2 - پاسخ به پرسش هاي ديني
در سال هاي اخير، شبهات و سوالات زيادي از داخل و خارج كشور توسط نامه و بيشتر توسط ايميل براي معظم له ارسال ميشد، كه ايشان با مشاورت بخش پاسخگويي به سوالات ديني دفتر پاسخ ميدادند. در چند ماه اخير با اجازه و اشراف معظم له قرار بر اين شد كه پاسخ ها به همراه سوالات آماده چاپ و انتشار گردد، كه بخش اول آن در يك مجلد 600 صفحه اي تنظيم شده است و به زودي منتشر خواهد شد و بخش ديگر آن در فرصت هاي بعدي تنظيم و در اختيار دانش پژوهان قرار خواهد گرفت .
3 - پاسخ به شبهات و سوالات قرآني
در رابطه با علوم قرآن و موضوعات مربوط به آيات قرآن كريم نيز در سال هاي اخير سوالات زيادي از داخل و خارج كشور براي ايشان ارسال ميشد كه معظم له با مشاورت و همكاري بخش فوق الذكر دفتر، پاسخ ميدادند. بخشي از آنها در يك جلد و در حدود پانصد صفحه تنظيم و در حال آماده شدن براي چاپ و انتشار است و بخش هاي ديگر در جلدهاي بعدي در اختيار قرآن پژوهان قرار خواهد گرفت .
4 - پاسخ به شبهات مربوط به تحدي قرآن
تحدي قرآن از موضوعاتي است كه از صدر اسلام تاكنون مورد توجه بوده است . در سال هاي اخير در بعضي از سايت هاي ضد دين ، شبهات جديدي متوجه تحدي قرآن شده كه براي معظم له نيز ارسال گرديد و بخش پاسخگويي به شبهات ديني دفتر، با اشراف و نظارت معظم له ، اين شبهات را پاسخ داده است . از آن جا كه موضوع فوق اهميت زيادي دارد، قرار بر اين بود كه پاسخ معظم له به اين شبهات در جزوه جداگانه اي منتشر گردد كه ان شاءالله به زودي انجام خواهد شد.
5 - پاسخ به شبهات مربوط به معجزه و اثبات نبوت با آن
ده شبهه در رابطه با موضوع مذكور توسط ايميل در زمان حيات معظم له ارسال شده بود كه ايشان پاسخ دادند، و به زودي منتشر خواهد شد.
6 - درسهايي از اصول كافي
اين درس ها حدود 500 درس است و در سال هاي قبل از حصر توسط معظم له ايراد گرديد; ولي متأسفانه نوار آنها فعلا در اختيار دفتر نمي باشد و اقدامات انجام شده در جهت دريافت آنها نيز تاكنون موثر واقع نشده است .
7 - جلد چهارم كتاب استفتائات
پس از انتشار سه جلد از استفتائات فقيه عاليقدر، بخش پاسخگويي به مسائل ديني دفتر، پرسش هاي جديد فقهي و پاسخ آنها را كه در توضيح المسائل و مجلدات سه گانه استفتائات وجود نداشت در زمان حيات معظم له جمع آوري نموده كه آماده براي چاپ و انتشار است .
8 - درس هايي از منظومه حكمت مرحوم سبزواري
حضرت آيت الله العظمي منتظري در ماههاي قبل از حصر و حبس خانگي ، تدريس منظومه حكمت را به طور خصوصي براي برخي بستگان (فرزندان و دامادها) شروع كردند و در ايام حصر آن را ادامه داده و پس از رفع حصر نيز در دو روز از هفته آن را پي گيري نمودند. درس هاي مذكور 119 درس در امور عامه ، 74 درس در الهيات و 89 درس از احوال نفس از فريده ششم منظومه تا بحث تجرد نفس ميباشد، كه متأسفانه اين بحث با عروج ملكوتي ايشان به پايان نرسيد. نظر معظم له چنين بود كه درس هاي منظومه كه مجموعا 282 درس ميباشد، نظير درس هايي از نهج البلاغه و اصول كافي به همان شكل درسي تنظيم و در اختيار علاقه مندان قرار گيرد، كه توسط برخي از شاگردان ايشان در حال تنظيم براي انتشار ميباشد.
9 - احكام مهاجرين
به دنبال تقاضاي بعضي از مقلدين معظم له در خارج از كشور مبني بر تدوين رساله اي مشتمل بر وظايف افراد ساكن غرب و به طور كلي كشورهاي غير اسلامي ، رساله مختصري به نام "احكام مهاجرين " توسط بعضي از شاگردان ايشان تنظيم شد. اين رساله برگرفته از فتاواي معظم له ميباشد كه در رساله توضيح المسائل و سه جلد كتاب استفتائات ايشان موجود است ; و بخشي از مسائل كه در اين كتاب ها عنوان نشده بود از معظم له استفتاء شد و ايشان فتاواي خود را مرقوم نمودند، كه اميد است به زودي منتشر شود.
10 - درس هايي از تحف العقول
استاد فرزانه قبل از شروع تدريس اصول كافي ، تحف العقول را به عنوان متني براي تدريس روايات و آثار معصومين (عليهم السلام) قرار دادند و قسمت اعظم آن را تدريس كردند كه متأسفانه نوارهاي آن درس ها نيز همچون درس هاي اصول كافي در حوادث آغازين حصر از اختيار دفتر خارج شده و تاكنون مسترد نشده است .
11 - درس هايي از روضه كافي
فقيه عاليقدر روضه كافي مرحوم كليني را طي 127 درس تدريس نمودند كه نوار آنها در اختيار دفتر معظم له ميباشد و به خواست خداوند در فرصت مناسب پس از تنظيم ، در اختيار علاقه مندان قرار خواهد گرفت .
12 - درس هايي از جامع السعادات
معظم له در يكي دو سال اخير، كتاب جامع السعادات را كه مشتمل بر علم اخلاق نظري و عملي ميباشد، محور تدريس قرار دادند و در دو شب از هفته آن را تدريس ميكردند. در جلسات درسي ، علاوه بر تعداد زيادي از طلاب و فضلا، مردم عادي نيز شركت داشتند. تعداد درس هاي مذكور به 317 درس رسيد، اما بنا به پيشنهاد و اصرار بعضي از شاگردان ، معظم له به جاي ادامه تدريس جامع السعادات ، تدريس كلمات قصار حضرت امير (عليه السلام) در نهج البلاغه را شروع كردند كه متأسفانه با رحلت معظم له به پايان نرسيد. درس هاي جامع السعادات نيز توسط يكي از فضلاي شركت كننده در درس ، در حال تنظيم و آماده سازي براي انتشار ميباشد.
13 - چهار تقرير فقهي از دروس آيت الله العظمي بروجردي
تقريرات مباحث "وصيت "، "غصب "، "شركت " و "اجاره "ي مرحوم آيت الله العظمي بروجردي (قدس سره) در ماه هاي اخير با اجازه معظم له در حال آماده شدن براي چاپ و انتشار بود. البته كار تحقيق و تنظيم "كتاب الوصية " به اتمام رسيده است ولي قرار است كه چهار كتاب مذكور پس از تنظيم در يك جلد به زيور طبع آراسته گردد.
14 - دو تقرير اصولي از دروس و مباحث امام خميني (ره )
تقريرات درس مرحوم امام خميني (قدس سره)، بحث "قطع " و بخشي از مباحث اول "استصحاب "، كه به دليل ناقص بودن مباحث ، تاكنون اقدامي در جهت چاپ و نشر آن انجام نشده است .
15 - كتاب الحج
بحث استدلالي "كتاب الحج " از اول تا قسمتي از شرايط وجوب حجة الاسلام و بخشي از فروع بذل ، كه اميدواريم به زيور طبع آراسته گردد.
16 - حاشيه بر كتاب الحج عروة الوثقي
حواشي بر كتاب الحج "العروة الوثقي " تا قسمتي از احكام المواقيت ; و نيز حواشي بر قسمت زيادي از احكام خلل حج ، كه هنوز چاپ نشده است .
17 - حاشيه بر چند بحث فقهي مستمسك العروة الوثقي
حواشي بر كتاب الطهارة ، كتاب الصوم ، كتاب الزكاة ، كتاب الخمس و كتاب الحج ، از كتاب "مستمسك العروة الوثقي " مرحوم آيت الله العظمي حكيم (ره)، كه تاكنون چاپ و منتشر نشده است .
18 - حاشيه بر چند بحث فقهي تحريرالوسيله امام خميني (ره )
حواشي بر مباحث تقليد، طهارت ، صلاة ، صوم ، زكات ، خمس و انفال ، از كتاب "تحريرالوسيلة " امام خميني (ره ).
19 - حاشيه بر چند كتاب فقهي مصباح الفقيه
حواشي بر كتاب الطهارة و كتاب الصلاة ، از كتاب "مصباح الفقيه " مرحوم حاج آقا رضا همداني . حواشي مذكور تنظيم و در آستانه انتشار است .
20 - صلاة مسافر و سب المومن
فقيه مجاهد پس از رفع حصر و حبس خانگي ، بحث صلاة مسافر را شروع كردند كه مجموع آن 26 درس ميباشد و در وقت مقتضي تنظيم و منتشر خواهد شد. سپس در ادامه بحث مكاسب محرمه كه قبل از حصر تدريس ميفرمودند، بحث سب را شروع كردند و طي 12 جلسه ، حرمت سب مومن بلكه سب هر انساني را از روايات مربوطه استنتاج نمودند، كه در جزوه اي به نام "حقوق بشر يا حقوق مومنان " تنظيم و به صورت محدود منتشر شد. اين بحث در آينده به طور كامل تنظيم و منتشر خواهد شد. بحث فوق در اثر كسالت معظم له و نيز عدم گنجايش دفتر براي حضور شاگردان تعطيل شد.
21 - نقدي بر شبهات بهائيان
در زمان مرحوم آيت الله العظمي بروجردي كه مسأله بهائيت مطرح شده بود و آيت الله العظمي منتظري با دستور آن مرحوم به دفع شبهات اين فرقه توجه خاصي كردند، مناظره اي در تهران با يكي از روساي اين فرقه توسط معظم له طي جلسات متعددي انجام شد و ايشان شبهات مورد مناظره و پاسخ هاي خود را در جزوه اي تنظيم نمودند و نسخه هاي محدودي را در اختيار بعضي از افراد قرار دادند. در چند ماه اخير شبهات گوناگوني توسط نامه و ايميل در مورد فرقه مذكور به دست ايشان ميرسيد كه توسط حضرت آيت الله پاسخ داده ميشد; مقرر شد كه جزوه مذكور بازبيني شده و پاسخ هاي جديد ايشان به اضافه مطالب ديگري كه در رد فرقه مذكور در دست نوشته هاي ايشان موجود است ، استخراج و در جزوه اي مستقل تنظيم و در اختيار علاقه مندان قرار گيرد. اين كار توسط دو نفر از شاگردان ايشان در حال تكميل و آماده شدن براي چاپ و نشر ميباشد.
22 - "رساله حقوق " با ويرايش جديد
پس از انتشار "رساله حقوق " فقيه عاليقدر كه در اثر توجه اقشار فرهيخته و نخبگان به آن ، براي پنجمين مرتبه چاپ و منتشر شد، نسبت به بعضي از مطالب آن ، نقدهايي براي معظم له ارسال گشت . از طرفي نكات جديدي نيز توسط مولف عاليقدر بر اين رساله افزوده شد و مقرر شد كه پاسخ ايشان به نقدها و نيز نكات جديد مذكور، در چاپ هاي بعدي اضافه گشته و در اختيار علاقه مندان قرار گيرد كه ان شاءالله در چاپ جديد انجام خواهد شد.
23 - "جلوه هاي ماندگار" با اضافات و ويرايش جديد
ويرايش جديد كتاب "جلوه هاي ماندگار" كه حاوي پندها، حكمت ها و سرگذشت هاي آموزنده از زبان و قلم معظم له است ، ان شاءالله در آينده نزديك منتشر خواهد شد.
24 - مجموعه سخنراني ها
اين مجموعه سخنراني هاي سالهاي 1357 تا موقع رحلت است ، و شامل سخنرانيهاي عمومي و گزارش ديدارها و ملاقاتهاي ايشان ميباشد كه پس از تنظيم نهايي منتشر خواهد شد.
25 - ديدگاهها (جلد سوم )
جلد سوم كتاب "ديدگاهها" كه حاوي پيام ها، نظريه ها و مصاحبه هاي ايشان در سه سال گذشته (از بهمن 1384 تا موقع رحلت) ميباشد. اميدواريم بعد از تنظيم و فهرست بندي در اختيار علاقه مندان قرار گيرد.
26 - اسناد و رجال حديث غدير
دست نوشته هايي پيرامون اسناد و رجال حديث ثقلين از معظم له موجود است كه بعد از تنظيم منتشر خواهد شد.
آثار علمي معظم له كه در روزهاي آخر حيات شريف ايشان منتشر شد:
1 - "محاضرات في الاصول "
اين كتاب تقريرات اصول مرحوم امام خميني (ره) است و مشتمل بر "تنبيهات استصحاب "، "تعادل و تراجيح " و "قاعده يد" ميباشد. اين تقريرات توسط موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره) چاپ شده است و به رؤيت معظم له نيز رسيد.
2 - "كتاب الصلاة "
اين كتاب تقريرات درس مرحوم آيت الله العظمي بروجردي ميباشد و مشتمل است بر مباحث صلاة تا قسمتي از بحث صلاة جماعت . اين كتاب در روزهاي پاياني عمر شريف ايشان چاپ شد ولي متأسفانه به رؤيت آن مرجع فقيد نرسيد.
يادآوري ميشود: معظم له دو روز قبل از رحلت ، به ناشر كتاب الصلاة كه از شاگردان ايشان است ، فرموده بودند: كتاب الصلاة چه وقت از چاپ خارج ميشود؟ و ناشر گفته بود: اين كتاب چاپ شده و در حال صحافي شدن است و به زودي به دست شما ميرسد. معظم له در جواب فرموده بودند: "من كه اين كتاب را نخواهم ديد، ولي اميدوارم ديگران از آن استفاده كنند". ناشر كتاب ميگويد: من كه از شنيدن اين كلام سخت ناراحت شده بودم به صحافي رفتم و يكي از كتاب ها را كه زير دستگاه صحافي بود برداشتم و چون نمي خواستم مزاحم اوقات استاد شوم ، كتاب را به آقازاده ايشان دادم و گفتم اين كتاب را به حضرت آقا بدهيد و بگوييد ملاحظه كنند. ايشان نيز كتاب را به منزل خودشان برده بودند و همان روز به تهران رفته و شب ديروقت برگشتند كه با كسالت آقا مواجه شده و ديگر فرصتي براي ارائه كتاب مذكور به ايشان فراهم نشده و قضاء الهي همان شد كه خود آن فقيد عزيز فرموده بودند. خدايش رحمت كند.
اسفند ماه 1388 - ربيع الاول 1431
دفتر آيت الله العظمي منتظري (رضوان الله تعالي عليه)