پيشگفتار

آگاهي از زندگي شخصيتهاي سخت كوش و تاريخ ساز و بهره گيري از اندوخته ها و تجربيات علمي -عملي آنان، و نيز گزارش وقايع تاريخي آن گونه كه به وقوع پيوسته است براي نسلهاي آينده از زبان و بيان گردانندگان و پديدآورندگان آن، چيزي نيست كه اهميت آن بر هيچ خردمندي پوشيده باشد; بويژه اگر ما در شرايط و زمانه اي قرار گرفته باشيم كه برخي تلاشها بر واژگونه جلوه دادن، به فراموشي سپردن و سرپوش نهادن بر حقايق مسلم تاريخي متمركز شده باشد.

بدون ترديد نقش برجسته و جايگاه ممتاز فقيه مجاهد و مظلوم حضرت آيت الله العظمي منتظري در شكل گيري و پيدايش و تداوم انقلاب اسلامي ايران، و نيز مجاهدتهاي علمي -فرهنگي و تلاشهاي گسترده معظم له در ارائه ديدگاههاي جديد و خلق آثار ارزشمند در تاريخ فقه شيعه و تربيت چند هزار طلبه فاضل و خدمتگزار و دهها مجتهد مسلم در حوزه هاي علميه، شخصيت اين بزرگمرد را درخشش ويژه اي بخشيده است كه آشنايي با زندگينامه و آگاهي از خاطرات معظم له مورد توجه و استفاده عموم مردم به ويژه پژوهشگران تاريخ انقلاب اسلامي مي‎باشد; و بي ترديد پژوهندگان تاريخ فقه و فرهنگ حوزه هاي علميه نيز از آن بي نياز نخواهند بود.

اينك آنچه در دست داريد حاصل دهها جلسه گفتگوي صريح و صميمانه با ايشان است كه تا اوايل سال 1376 ه. ش انجام گرفته و پس از پياده شدن از نوار و ويرايش و تنظيم و باز بيني مجدد معظم له ارائه مي‎گردد. قابل ذكر است از آنجا كه در دوران حصر غير قانوني ملاقات حضوري با ايشان با ممانعت نيروهاي امنيتي روبرو مي‎گرديد، معظم له شخصا مطالب پياده شده از نوار را مورد باز بيني قرار داده و ضمن انجام اصلاحات لازم، بخشي از خاطرات خويش را - كه قبلا به آن اشاره نشده بود- به همراه حوادث آبان ماه سال 1376 و برخي از مسائلي كه در زمان حصر ايشان اتفاق افتاده بر مطالب كتاب افزوده اند.
        ج1 - 43