استاد چيز تازه اي دارد يا نه،خلاصه مساله پيش مطالعه و پيش مباحثه براي اينكه انسان خوب درس بخواند خيلي اثر دارد. علي اي حال علمايي كه آن وقت حوزه را اداره مي‎كردند همين سه نفر بزرگوار بودند، در كنارشان حاج سيد احمد خوانساري و آشيخ عباسعلي شاهرودي و شايد بعض ديگر هم بودند كه يك درس خارج مختصري داشتند.

س : لطفا بفرماييد شاگردان مشهور آيات ثلاث چه كساني بودند و مردم در آن زمان از چه كساني تقليد مي‎كردند و بويژه حضرتعالي از چه كسي تقليد مي‎كرديد؟

ج : از شاگردان مشهور آيات ثلاث الان كسي را به ياد ندارم ولي هر كدام شاگردهايشان به صدنفر نمي رسيد، آقاي حجت شايد صدنفر شاگرد داشت، آقاي صدر هفتاد هشتاد نفر و آقاي حاج سيد محمدتقي خوانساري هم چهل پنجاه نفر، درس خارج خوان آن زمان كم بود، در درس آقاي صدر حاج آقا رضا پسر ايشان جزو مستشكلين بود; و اما مردم آن وقت معمولا همه از آيت الله حاج سيد ابوالحسن اصفهاني ⁽¹⁾ تقليد مي‎كردند، ولي من و آقاي مطهري آن وقت حاشيه هاي مرحوم آقاي بروجردي بر عروه را مي‎ديديم و به نظر مي‎آمد كه حاشيه هاي دقيقي است، چون به مبناي مسائل اشاره داشت و به ذهنمان مي‎آمد كه شايد آقاي بروجردي اعلم باشد، آن وقت ما احتياطمي كرديم بين آسيد ابوالحسن و آقاي بروجردي، بعد كم كم اسم حاج آقا حسين قمي هم كه در كربلا بود سر زبانها افتاد، علي اي حال اين سه نفر در تقليد مشاربالبنان بودند; از علماي قم آقاي حجت كمي مقلد داشت، آقاي آسيد محمدتقي هم داشت اما خيلي كم، آقاي صدر را من اصلا نشنيده بودم كه مقلد داشته باشد. اما كسي كه در ميان مردم شهرت داشت آسيد ابوالحسن اصفهاني بود، آقاي بروجردي هم بيشتر در بروجرد و آقاي حاج آقا حسين قمي هم در كربلا مقلد داشتند، من و آقاي مطهري روي اين اصل در مسائل احتياط مي‎كرديم .

---