هم بود به نام آقاي حاج سيد اسماعيل كه اشكالهاي خوبي به آقاي بروجردي ميگرفت، آقاي
بروجردي هم برايش احترام قائل بود.
ويژگيهاي درسي و روش تربيتي آيت الله بروجردي
ما از بيان روان و ساده آيت الله بروجردي خيلي خوشمان ميآمد،
درس ايشان اين گونه بود كه اولا مطالعه كرده بود، ثانيا يك جوري
ميگفت كه طلبه ها بفهمند، به قول خودش ميگفت درس نبايد با عبارات
گيج كننده همراه باشد، تكرار هم ماشاء الله زياد داشت، عبارتها را
"كان يكون " معنا ميكرد، خيلي معطل ميكرد، يك مساله را گاهي روز شنبه
كه مطرح ميكرد تا روز چهارشنبه به آن ور ميرفت، مثلا ميديد يك نكته
مساله مانده براي اينكه آن نكته را بگويد فردا ميآمد آن مطلب را دو باره
از سر ميگرفت .
اگر آقايان ديده باشند در اين "نهايه الاصول " كه من از تقريرات درسي
ايشان نوشته ام عبارت ثانيا و ثالثا و رابعا همه مال ايشان است، البته
آن وقت كه من نهايه الاصول رانوشتم ابتداي كارم بود.نوشتن خيلي بلد نبودم
مقداري مطالب كه يادم مانده بود نوشتم ; و به طور كلي آن وقت كه آقاي
بروجردي آمد قم درس نوشتن در قم معمول نبود، مرحوم آيت الله آقاي
داماد اصلا با درس نوشتن مخالف بود و ميگفت طلبه ها را بي سواد بار
ميآورد، آقاي داماد عقيده اش اين بود كه طلبه ها به نوشته خود اتكا
ميكنند و بي سواد بار ميآيند، ولي آقاي بروجردي بر نوشتن تاكيد
ميكردند و لذا وقتي من چند صفحه اوايل نهايه الاصول را نوشته بودم و به
ايشان دادم ايشان به من يك قواره پارچه قبا و بيست تومان جايزه داد،
نسبت به افراد ديگر هم ايشان اين گونه بود، معمول ايشان اين بود كه
طلبه ها را خيلي تشويق ميكرد، من يادم هست همين بحث " صلات مسافر "
را كه از درسهاي ايشان نوشتم و چاپ شده آقاي بروجردي ضمن بحث،
مساله "خروج الي ما دون المسافه " را در روزهاي قبل مطرح كرده بودند،
كه اگر كسي در يك جا خواست ده روز بماند اما در نظر اوست كه در اين
مدت به محلي كه فاصله آن كمتر از چهار فرسخ است برود و برگردد نظر
ايشان اين بود كه براي يك ساعت هم كه شده جايز نيست و قصد اقامه به هم ميخورد، من
ج1 - 108 