آسيد ابوالحسن را گو يا ناقص نقل كرد، آيت الله
بروجردي با اينكه رقيب آسيد ابوالحسن بود بدون اينكه تكبر كند با صداي
بلند خيلي با احترام از همانجا كه نشسته بود فرمودند نه خير
آيت الله اصفهاني با اين قيد ميفرمايند. بالاخره آقاي حاج محمدحسين آدم
بسيار مقدس و امين و متديني بود، بعد كه آقاي بروجردي آمدند قم و سر
ايشان شلوغ شد از ايشان خواستند كه به قم بيايد. ايشان به عنوان محرر
در بيت بود، نامه ها را ميخواند و جواب ميداد، وجوهات را ميگرفت و
به مقسمين براي پرداخت شهريه تحويل ميداد، بالاخره خيلي كار ميكرد
و شبانه روز مشغول بود، و واقعا مرد بي آزار و متديني بود.
حاج احمد بيشتر كارهاي بيروني آقاي بروجردي را انجام ميداد، مثل
وزير خارجه ايشان بود، آقاي بروجردي به شاه ميخواست پيغام بدهد يا
با علماي شهرستانها كاري داشت يا پيش كسي ميخواست پيغامي بفرستد
آقاي حاج احمد را ميفرستاد، در بيت ايشان هم تنظيم كننده امور بيت
بود. افراد ديگري كه بودند: حاج ميرزا ابوالحسن اشعري شيرازي كه الان
مرحوم شده است، حاج شيخ محمود اردكاني -كه مدتي هم مباحثه من
بود- شوهر خواهر آقاي فاضل لنكراني، حاج شيخ محمدعلي كرماني كه
خودش درس ميگفت، آسيد مصطفي خوانساري، دوتا برادرهاي صادقي
-آميرزا مهدي صادقي و آميرزا حسين صادقي - اينها تقريبا جزو حواريين
آيت الله بروجردي بودند، البته افراد ديگر هم كم و بيش در كارهاي ايشان
موثر بودند; اما اينكه چه كسي در ارتباط با القاي اين گونه مسائل در ذهن
ايشان موثر بوده من كسي را نمي توانم متهم كنم .
س : رساله توضيح المسائل فارسي را هم در ابتدا آقاي حاج
محمدحسين احسن تنظيم كردند؟
ج : نه، توضيح المسائل را آقاي حاج شيخ علي اصغر علامه كرباسچيان كه
در تهران است و مدارس علوي را به راه انداخت تنظيم كرد; البته از ساير
افراد هم كمك ميگرفت، حتي گاهي اوقات به من ميگفت اين عبارت
چطور است .
ج1 - 175 