در واقع چهل سال دين و مذهب را جلو آورد و مرام كمونيستي چهل سال عقب رفت .
س : عكس العمل شاه و دستگاه حاكميت در مقابل در گذشت آيت الله
بروجردي چگونه بود؟
ج : آنان نيز به حسب ظاهر تجليل كردند، ولي شاه به مرحوم آيت الله
حكيم تلگراف زد تا مرجعيت به نجف منتقل شود و آنان در ايران مزاحم
نداشته باشند.
پس از در گذشت آيت الله بروجردي مرجعيت از حالت تمركز خود
خارج شد و ميان چند نفر از علما پخش گرديد. در آن زمان كساني كه در
قم مطرح بودند آيت الله گلپايگاني و آيت الله شريعتمداري و آيت الله
مرعشي نجفي بودند ولي بسياري از خواص به آيت الله خميني نظر داشتند،
ما نظر مان به مرجعيت ايشان بود. رساله توضيح المسائل و حاشيه عروه
ايشان هنوز چاپ نشده بود و ايشان اباداشت از اينكه رساله شان چاپ بشود.
يادم هست در همان وقت من رفتم منزل آقاي گلپايگاني -منزل ايشان
در بازار بود- مردم زيادي آنجا اجتماع كرده بودند، و ايشان را با
دسته جات زيادي آوردند براي فاتحه آيت الله بروجردي، كوچه ها پر از
جمعيت بود و با تشريفات و اسكورت ايشان را آوردند در مجلس ; ولي
شب همان روز من رفته بودم منزل آيت الله خميني نماز مغرب و عشا را با
ايشان خواندم و حدود يك ساعت و نيم نشستيم با ايشان درددل كرديم و
راجع به فوت آيت الله بروجردي و مسائل آن روز صحبت كرديم حتي
يك نفر نيامد آنجا سر بزند! من راجع به مرجعيت با ايشان صحبت ميكردم
و اينكه چه كسي براي اين موضوع مناسب است ; مثلا نظر ايشان را راجع
به آيت الله حكيم پرسيدم ايشان گفتند من آيت الله حكيم را نديده ام ولي
اگر آيت الله حكيم فقط همين مستمسك (العروه الوثقي) باشد چيز مهمي
نيست، به نظر ايشان مستمسك خيلي مهم نمي آمد.
منظور اين است كه بسياري از خواص فضلا و طلبه ها به آيت الله خميني
نظر داشتند اما جو موجود در حوزه با آيت الله گلپايگاني و آيت الله شريعتمداري بود و
ج1 - 188
